ŚDL 2019: ŻYCZENIA OD WŁADZ WSL

Z okazji międzynarodowego święta społeczności lalkarskiej pozdrowienia przesyłają Władze i społeczność akademicka Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie Filii w Białymstoku – Wydziału Sztuki Lalkarskiej

On the occasion of the World Puppetry Day greetings are sent by the Authorities and the academic community of the Aleksander Zelwerowicz National Academy of Dramatic Art in Warsaw Branch Campus in Białystok – Puppet Theatre Art Department

ŚDL 2019: JANUSZ RYL-KRYSTIANOWSKI

#WorldPuppetryDay19 // Z okazji Światowego Dnia Lalkarstwa przedstawiamy Państwu polskie orędzie, którego autorem jest znakomity artysta-lalkarz Janusz Ryl-Krystianowski:

Istotą każdego rodzaju sztuki widowiskowej jest AKTOR twórczo realizujący zamierzenia inscenizacyjne reżysera w specyficznym kontakcie z WIDZEM. Stefan Jaracz ujął to w sposób niezwykle trafny i lapidarny: „Sztuka aktora była pierwsza, bo przed obrazem, rzeźbą, muzyką był już dramat: twarz człowieka”.

Zatem dialog człowieka aktora z człowiekiem widzem to TEATR. I nie jest istotne, jaka jest specyfika teatru, czy jest to pantomima, dramat, opera czy teatr lalkowy, zawsze mamy do czynienia z AKTOREM. Tylko różnice gatunkowe decydują o właściwym rozłożeniu akcentów w materii, w której porusza się aktor. Aktorów naszych teatrów określamy terminem LALKARZE. To ludzie, którzy w przeszłości potrafili sami zaprojektować i zbudować lalkę, a także umieli opowiadać nią historię. I to bez zaplecza instytucjonalnego z całą jego techniką. Lalkarz współistniał z wykreowaną przez siebie postacią. Dodana do niego lalka tworzyła metaforyczny obraz świata, ale także wywoływała różne asocjacje decydujące o formie i niepowtarzalnej atrakcyjności widowiska.  Szkoda, że to teraz w naszym kraju coraz rzadsza umiejętność.

Nasza domena to ogólnie rzecz biorąc: FORMA. Mieści się w tym pojęciu i lalka z jej rozlicznymi technikami, i maska, i rekwizyt, i przedmiot. Jedno jednak jest pewne. Dopiero wtedy forma ma możliwości wyjątkowego scenicznego istnienia, jeśli dostanie się w ręce uzdolnionego aktora lalkarza. Najbardziej interesujące są te sytuacje, w których aktor JEST na scenie i – mimo że nieukryty przed wzrokiem widza – oddaje pole lalce czy przedmiotowi, a sam STAJE się formą.

Z okazji naszego święta chciałbym wszystkim polskim lalkarzom życzyć, by realizowali swój zawód w teatrach rzemieślniczo sprawnych, artystycznych, tworzonych wyłącznie z ludźmi, którzy uznali ten gatunek za własny, bez kompleksów i czołobitności wobec tak zwanego dramatu. W teatrze nawiązującym do tradycji, lecz także eksperymentującym w poszukiwaniu nowych dróg.

W teatrze wyprzedzającym w potrzebach intelektualnych swoich widzów, a nie tylko dorównującym ich gustom.

W teatrze dobrej literatury i sensu, sensu, sensu….

Janusz Ryl-Krystianowski

#WorldPuppetryDay19

ŚDL 2019: DADI D. PUDUMJEE

#WorldPuppetryDay19 // Z okazji Światowego Dnia Lalkarstwa przedstawiamy Państwu przesłanie okolicznościowe, którego autorem jest światowej sławy artysta-lalkarz Dadi D. Pudumjee, aktualny Prezydent UNIMA:

Drodzy lalkarze, członkowie UNIMA oraz szacowni koledzy z całego świata, jednocześnie będący tak blisko – witam Was wszystkich!

Kiedy poproszono mnie o napisanie przesłania UNIMA w ramach obchodu światowego dnia lalkarstwa 2019, byłem niezwykle poruszony. Przez moment zabrakło mi słów. To wielki zaszczyt i honor. Zwracam się zatem do Was wszystkich w dziewięćdziesiątą rocznicę powstania tej wspaniałej organizacji  – Union International de la Marionette – UNIMA.

Rozpiera mnie duma, kiedy stwierdzam, że jesteśmy najstarszą międzynarodową organizacją teatralną na świecie. Tradycja, talent, wyobraźnia i ciężka praca: to solidne fundamenty UNIMA – co z dumą potwierdza nasza historia i spuścizna teatralna. Zarówno założyciele organizacji, jak i kontynuatorzy ich wizjonerskich idei – to właśnie osobowości, które ukształtowały współczesny świat lalkarstwa. Niektórzy są z nami, inni żyją już w naszych wspomnieniach, ale ich ideały, wartości, dzieła, i co najważniejsze artystyczna empatia, żyje w ponad 90 krajach na całym świecie, w których nasza organizacja posiada  swoje centra wspomagane przez licznych reprezentantów  na całym świecie.

Od samego początku UNIMA funkcjonuje jako platforma krzewiąca, wspomagająca, wymieniająca i dzieląca się pomysłami, myślami i pracą. A w dziewięćdziesiątą rocznicę jej powstania, nasze poświęcenie powinno służyć nowym pokoleniom lalkarzy – inspirujących się tradycją i nowoczesnością,  tworzących najpiękniejszą tkankę lalkarstwa, wykorzystujących potencjał wyobraźni, kreacji i swoistego komentarza. Chcę użyć rodzaju metafory – stoimy właśnie na moście, niosąc bagaż doświadczeń poprzednich pokoleń, chcąc dokonać przetworzenia siebie, by z optymizmem wkroczyć w przyszłość.

Żyjemy dziś w erze technologii, która może przynieść ogromne zmiany w sferze lalkarstwa. To dla UNIMA czas, w którym możliwe jest zdobycie nowej publiczności. Jesteśmy w stanie użyć lalki, by opowiadać historie, które będą jeszcze bardziej poruszające, jesteśmy w stanie stworzyć jeszcze nowsze modele dystrybucji i platformy wymiany naszej pracy. Często słyszałem pytania – dlaczego UNIMA? – odpowiadam – ponieważ UNIMA jest światową rodziną z ogromnymi zasobami ludzkimi dostępnymi globalnie – to właśnie tworzy i wyróżnia naszą organizację i definiuje jej cele. Posiadamy ogromną armię wolontariuszy i indywidualności na całym świecie, którzy zawsze będą gotowi, by  wspomagać wszelakie talenty.

Jak nazwać i opisać ten rodzaj fascynacji materią, której poświęcamy życie? Czy to moment, w którym martwa materia zaczyna żyć, a w rezultacie przenosić znaczenia bardziej zrozumiale niż słowa wypowiadane przez najlepszego aktora, a może to poczucie tworzenia kiedy animujemy i dajemy życie martwej materii? Jakakolwiek byłaby odpowiedź, lalki na całym świecie od lat grają, walczą, kochają i łączą nasze wspomnienia z teraźniejszością. A  my uczymy nowe pokolenie, by korzystać z zasobów poprzedników i jednocześnie by odważnie poszukiwać nowych rozwiązań.

Świętujmy zatem tę miłość do lalek, ale również próbujmy zrozumieć różnice, które istnieją pomiędzy naszymi krajami i kulturami, a które powinny być poznane i niwelowane w takim dniu jak ten. Zarówno ta organizacja, jak również ta forma artystycznego wyrazu pozwala na promocję najcenniejszych ludzkich wartości, takich jak pokój, zrozumienie i akceptacja wszystkich ludzi, niezależnie od ich pochodzenia, politycznych i religijnych przekonań czy różnic kulturowych, a które idą w parze z szacunkiem dla fundamentalnych praw każdego człowieka zapisanych w Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ. Poprzez swoją obecność w ponad 90 krajach, UNIMA staje się platformą wymiany doświadczeń ludzi praktykujących lalkarstwo, prowadzących badania w tej dziedzinie, eksplorujących jej historię – dla pasjonatów tej formy sztuki.

W dniu światowego dnia lalkarstwa – jestem zachwycony faktem, iż mogę śmiało stwierdzić, że dotarliśmy do wielu ludzi i wielu społeczności na całym świecie, przede wszystkim tych z rejonów nieuprzywilejowanych, gdzie doświadczenie materii, jaką jest teatr lalek bez nas, po prostu nie byłoby możliwe. Czuję się zaszczycony i wyróżniony, mogąc pracować z Wami jako Prezydent UNIMA. Poprzez doświadczenie podróży i spotkań z Wami, mam poczucie wspólnoty, które łączy nas – lalkarzy z całego świata; we wszystkich Was jest ogień, który płonie bez względu na okoliczności; naszym spotkaniom zawsze towarzyszy uśmiech, wymiana myśli i pomysłów. Staram się kultywować wielkie przyjaźnie i tworzyć więzi podobne do tych rodzinnych, i właśnie dlatego zwracam się do Was z serdeczną prośbą, byście zostali ze mną do końca moich dni.

Dziękuję
Dadi D. Pudumjee Prezydent UNIMA

Dadi D. Pudumjee jest jednym ze współczesnych artystów-lalkarzy pochodzącym z Indii, jest również reżyserem teatru lalek. Lalkarstwo traktował hobbistycznie, kończąc studia ekonomiczne. Studiował również na Wydziale Komunikacji Wizualnej (National Institute of Design) w Ahmadabadzie w Indiach. W Ahmadabadzie dołączył do sekcji lalkarskiej prowadzonej przez Meher R. Contractor  (Darpana Academy of Performing Arts), gdzie jego hobbistyczne zainteresowanie teatrem lalek przekształciło się w profesjonalną praktykę. W 1972 roku uczestniczył w międzynarodowym festiwalu teatrów lalek w Charleville Mézières, jak również w kongresie UNIMA. To spotkanie z lalkarzami i ich sztuką dało początek jego karierze jako artysty-lalkarza.

#WorldPuppetryDay19

PROF. PROSZKOWSKA – POŻEGNANIE

W wieku 93 lat zmarła Profesor Anna Proszkowska (1925-2019) – wybitna lalkarka, pedagog Wydziału Lalkarskiego AST we Wrocławiu od początku jego istnienia. Uczyła i kształtowała pokolenia aktorów teatru lalek (i nie tylko), zarówno w Polsce, jak i w Vaasa Akademii w Finlandii. Od 17 roku życia do końca II wojny światowej pozostawała w szeregach Armii Krajowej, jako członek wywiadu i łączniczka II Pułku Piechoty Legionów, Oddział „Sosna” (pseudonimy „Hanka” i „Bogusz”). Od 1947 roku organizowała i współtworzyła amatorskie zespoły lalkowe. W latach 1961-1981 występowała na deskach Wrocławskiego Teatru Lalek (istniejącego do 1962 r. pod nazwą Scena Lalkowa Teatru Rozmaitości, a do 1976 roku jako Teatr Lalek „Chochlik”). W okresie przejściowym, który nastąpił po zakończeniu dyrekcji Eugeniusza Koterli w 1980 roku, pełniła funkcję dyrektora Wrocławskiego Teatru Lalek, do czasu powołania na tę funkcję Wiesława Hejny w roku kolejnym. W latach 90. XX wieku z powodzeniem kontynuowała karierę aktorską w Finlandii. Artystka jest także reżyserem licznych przedstawień wystawionych na scenach polskich i finlandzkich. Anna Proszkowska była pedagogiem Studium Aktorskiego Teatrów Lalkowych przy teatrze „Chochlik”, a następnie Wydziału Lalkarskiego we Wrocławiu, gdzie pracowała od momentu jego założenia w 1972 r. do roku 2008. W latach 1978-1981 pełniła funkcję prodziekana do spraw studenckich tego wydziału.

Praca artystki uhonorowana została licznymi nagrodami i wyróżnieniami, spośród których wymienić można m.in. Wyróżnienie w Konkursie na Indywidualne Występy z Lalką (Warszawa, 1966), Odznaka Zasłużony Działacz Kultury (1974), Srebrny i Złoty Krzyż Zasługi (1971 i 1976), Nagrody indywidualne III stopnia Ministra Kultury i Sztuki (1976 i 1988), Nagroda Prezesa Rady Ministrów za twórczość dla dzieci i młodzieży (1980), Srebrna Odznaka Zasłużony dla Województwa Wrocławskiego i Miasta Wrocławia (1982), Medal Komisji Edukacji Narodowej za szczególne zasługi dla oświaty i wychowania (2002), Medal PWST w Krakowie (2008 r.), nagroda Sekcji Teatrów Lalkowych Związku Artystów Scen Polskich „Henryk” za wybitne osiągnięcia artystyczne w dziedzinie teatru lalek (2010), Statuetka WENA i Nagroda Marszałka Województwa Dolnośląskiego za wybitnie osiągnięcia w dziedzinie kultury (2012). Anna Proszkowska została ponadto odznaczona m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1948), Krzyżem Walecznych (1949) i Krzyżem Armii Krajowej (1964).


Fot. strona internetowa Wydziału Lalkarskiego AST

POKAZ KOŁA NAUKOWEGO: PATTI

Monika Markowska, studentka IV roku kierunku aktorskiego WSL, przygotowała autorski monodram na podstawie piosenek Patti Smith, inspirowany też biografią artystki. Praca została zrealizowana w ramach koła naukowego #WSL #ATB, pod opieką artystyczną prof. dr hab. Marty Rau. Akcja spektaklu rozgrywa się w dniu kolejnych urodzin artystki, Patti Smith. Będąc u szczytu kariery, postanawia ona odwiedzić swoje dawne mieszkanie. Nie spodziewa się jednak, że miejsce to – wciąż pełne bliskich przedmiotów – zabierze ją w sentymentalną podróż do czasów dorastania. Do czasów, w których jedyne co miała, to wielkie marzenia; kiedy zaryzykowała i odważyła się walczyć o ich spełnienie. Dzięki silnemu przekonaniu, że posiada talent, nie zrażała się porażkami ani brakiem pieniędzy na życie. Do przodu pchała ją wewnętrzna siła, upór, determinacja i wiara w siebie. Nagroda literacka, ogromny sukces albumu muzycznego, uznanie w środowisku artystycznym – na to wszystko Patti Smith z wielką determinacją zapracowała sama, całym swoim życiem. Spektakl jest oparty na twórczości Patti Smith i nowych tłumaczeniach piosenek jej autorstwa (bądź współautorstwa).

muzyka: Marcin Rogalski
projekcje: Aleksandra Konarska
opieka artystyczna: prof. dr hab. Marta Rau
przygotowanie wokalne: Marcin Ozga
tłumaczenia: Rafał Liedke, Krzysztof Puławski

Fotorelacja:
Facebook: Marta Rzepka photographer
Instagram: MartaRzepkaPics
Pozostałe (strony internetowe, publikacje prasowe): www.martarzepkapics.com

8 MARCA W INSTALACJI ARTYSTYCZNEJ

Rozmaite wyobrażenia na temat kobiet i kobiecości w teatrze lalek stały się pretekstem dla studentów i studentek I roku technologii teatru lalek (TTL) do stworzenia instalacji artystycznej z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet. W jej centrum królują lalki, wydobyte z magazynów szkolnych, reprezentujące różnorodne techniki i formy, ale też pokazujące na jak rozmaite sposoby przedstawiono tak fizis, jak psyche kobiecą w teatrze lalek. Dopełnieniem lalkowej konstrukcji jest kwietna „kurtyna”, poświęcona najbardziej stereotypowemu sposobowi wyrażania szacunku paniom w dniu 8 marca – goździkowi. W nowej konfiguracji nabiera on nieoczekiwanego wdzięku i świeżości. Ekspozycja powstała pod opieką wykładowców kierunku TTL: dr. hab. Andrzeja Dworakowskiego oraz dr Martyny Štěpán-Dworakowskiej. Mogą się o tym przekonać osoby, które w weekend 9-10 marca zawitają do #WSL. Przy okazji anonsujemy pierwszą dużą ekspozycję autorstwa studentów technologii teatru lalek, którą będzie można oglądać podczas Dni Otwartych Wydziału w dniach 6-7 kwietnia 2019 r.

Fot. A. Borusewicz

STATEK PEŁEN KOLORÓW I ŻYCZEŃ

Uczniowie i uczennice ze Społecznej Szkoły Podstawowej nr 11 w Białymstoku gościli na naszym Wydziale w nietypowej roli. Tym razem nie zasiadali na widowni, ale uzbrojeni w farby i pędzle wspierali prace nad scenografią do najnowszego spektaklu dyplomowego studentów IV roku pt.: „Matki”, wg dramatu Piotra Rowickiego i w reżyserii Agaty Kucińskiej. Młodzi twórcy ozdobili rysunkami i swoimi życzeniami dla Mam wielki statek-laurkę. Efekty ich pracy będziecie mogli podziwiać w na scenie już pod koniec marca. Więcej szczegółów na temat tej premiery niebawem.

DOKTOR SUSZCZYŃSKI Z WYRÓŻNIENIEM

Z dumą informujemy, że wykładowca naszego Wydziału, Pan Karol Suszczyński, uzyskał stopień doktora w dziedzinie nauk humanistycznych (dyscyplina: literaturoznawstwo). Rozprawa doktorska jego autorstwa, zatytułowana „Witkacy w teatrze lalek. Od inspiracji do inscenizacji”, została przyjęta z wyróżnieniem. Obrona odbyła się w lutym 2019 r. w Instytucie Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk w Warszawie, promotorkami były prof. dr hab. Maria Prussak oraz dr hab. Halina Waszkiel, prof. Akademii Teatralnej w Warszawie. Rozprawę recenzowały dr hab. Katarzyna Fazan, prof. UJ oraz prof. dr hab. Małgorzata Leyko.

Fot. dzięki uprzejmości dr. K. Suszczyńskiego

LALKI (I INNE) W GALERII ZACHĘTA

Z przyjemnością anonsujemy wernisaż kolejnej wystawy, poświęconej lalkom! Tym razem ekspozycję przygotowała Zachęta Narodowa Galeria Sztuki w Warszawie, a zobaczyć na niej można m.in. kilkadziesiąt obiektów ze zbiorów naszego Wydziału. Konsultantem merytorycznym ekspozycji jest wykładowca WSL dr Kamil Kopania. Na wernisaż wystawy „Lalki: teatr, film, polityka” zapraszamy 19 marca 2019 r. Ekspozycja będzie czynna do 23 czerwca 2019 r.

kuratorka: Joanna Kordjak
współpraca: Julia Leopold
współpraca merytoryczna: Kamil Kopania
artyści: Jan Berdyszak, Ali Bunsch, Stanisław Fijałkowski, Zofia Gutkowska-Nowosielska, Maria Jarema, Wiesław Jurkowski, Tadeusz Kantor, Adam Kilian, Jerzy Kolecki, Jerzy Kotowski, Jerzy Krawczyk, Lech Kunka, Jadwiga Maziarska, Kazimierz Mikulski, Witold Miller, Lidia Minticz, Jerzy Nowosielski, Andrzej Pawłowski, Janina Petry-Przybylska, Piotr Sawicki, Leokadia Serafinowicz, Jerzy Skarżyński, Zofia Stanisławska-Howurkowa, Maciej Szańkowski, Marian Stańczak, Franciszka Themerson, Ewa Totwen, Zenon Wasilewski, Henryk Wiciński, Jerzy Zaruba, Jerzy Zitzman
artyści współpracujący: Roman Dziadkiewicz i Wojciech Ratajczak, Paulina Ołowska i Elżbieta Jeznach, Łukasz Rusznica i Krystian Lipiec
architektura wystawy: Maciej Siuda Pracownia (Billy Morgan, Patrycja Dyląg, Jan Szeliga, Maciej Siuda)
identyfikacja wizualna: Jakub de Barbaro
organizatorzy: Filmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny, Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki
partner: Akademia Teatralna im A. Zelwerowicza w Warszawie, Filia w Białymstoku – Wydział Sztuki Lalkarskiej

Niewinna i groźna, zawieszona pomiędzy żywym a martwym, ruchomym i nieruchomym, ludzkim i nieludzkim – lalka teatralna – budzi fascynacje. Ale spotkanie z nią, wbrew zdrowemu rozsądkowi, wywołuje w nas również niepokój i uświadamia, że ludzka wyższość nad światem materialnym nie jest niczym pewnym…

Jej ogromny potencjał jako narzędzia artystycznej ekspresji odkryli twórcy awangardowi na początku XX wieku. Teatr lalkowy – przez długi czas uważany za gatunek niższy, bliższy teatrowi ulicznemu czy cyrkowi, spychany na margines, traktowany niezbyt poważnie i łączony w pierwszej kolejności z rozrywką dla dzieci – pozwalał na przekraczanie sztywnych podziałów na kulturę popularną i elitarną. Z jednej strony otwierał nową, niezwykle atrakcyjną przestrzeń dla eksperymentów formalnych, z drugiej służył też jako narzędzie zaangażowania społeczno-politycznego.

Uwzględniając te dwa kluczowe aspekty, wystawa w Zachęcie sytuuje teatr lalkowy w obszarze historii sztuki oraz w szerszym kontekście przemian artystycznych i polityczno-społecznych zachodzących w Polsce w latach 50. i 60. XX wieku. Na większą skalę można było wówczas obserwować zjawisko przenikania się sztuki i teatru lalkowego, a także odkrywania własnej tożsamości przez tę dziedzinę. Teatr lalkowy porzucił naśladowanie „teatru żywego”, a jego twórcy zaczęli odsłaniać kulisy animacji i demonstrować dotychczas skrywany proces tworzenia. Realizowane w powojennej Polsce spektakle lalkowe (zarówno dla dzieci, jak i dorosłych widzów) stanowiły interdyscyplinarne przedsięwzięcia, w których udział brali wybitni malarze, rzeźbiarze i kompozytorzy, a o ich wyjątkowości decydowało połączenie eksperymentalnej plastyki i muzyki z awangardowymi koncepcjami pedagogicznymi.

Spojrzenie na teatr lalkowy jako przestrzeń wizualnego eksperymentu daje szansę na uwzględnienie w historii sztuki artystów, którzy całą swoją zawodową aktywność poświęcili tej dziedzinie (jak Leokadia Serafinowicz czy Jerzy Kolecki). Z kolei przypomnienie mało znanych epizodów współpracy z teatrem lalkowym kilku czołowych postaci polskiej sceny artystycznej lat powojennych (jak Stanisław Fijałkowski, Jerzy Nowosielski, Jadwiga Maziarska, Jan Berdyszak czy Andrzej Pawłowski) pozwala zobaczyć w innym świetle różne wątki czy nawet całokształt ich działalności. Wystawa uwzględnia także poszukiwania dotyczące pokrewnej, równie prężnie rozwijającej się filmowej animacji lalkowej.

Prezentacja wybranych realizacji, twórców i środowisk została zbudowana wokół takich zagadnień jak antropologia ciała, pedagogika, a wreszcie polityka. Twórcy wystawy poszerzają refleksję nad znaczeniami i funkcjami lalek, stawiając pytanie o ich polityczny wymiar. Przywołują różne strategie ich użycia – od propagandowego wykorzystania repertuaru po karykaturalne i poniżające przedstawienia wrogów politycznych – pokazując również ich niebezpieczny potencjał.

Wystawie towarzyszy książka pod redakcją Joanny Kordjak i Kamila Kopani, a także program edukacyjny – cykl warsztatów i wykładów poświęconych zarówno praktycznym aspektom warsztatu aktorskiego, jak i szerszej refleksji teoretycznej, pozwalającej spojrzeć na lalkę jako obiekt kulturowy. Zastanowimy się nad kwestiami autonomii lalki, sposobami interakcji między lalką a towarzyszącym jej na scenie aktorem, a także nad relacjami władzy, w które lalka była wikłana jako obiekt politycznej metafory.

AGATA KUCIŃSKA Z HENRYKIEM

Wyrazy uznania i gratulacje składamy Pani Agacie Kucińskiej, aktorce i reżyserce teatralnej oraz Panu Zbigniewowi Litwińczukowi, aktorowi BTL i absolwentowi #WSL #ATB, laureatom tegorocznej Nagrody HENRYK, najważniejszej nagrody Sekcji Teatrów Lalkowych ZASP. I przy okazji informujemy, że to właśnie pod kierunkiem Agaty Kucińskiej powstaje obecnie w naszej szkole spektakl dyplomowy studentów IV roku!! Premiera za miesiąc, a o szczegółach napiszemy już wkrótce.

Fot. Akademia Sztuk Teatralnych – Filia we Wrocławiu